Cambodia

Hallo beste slaapratten en feestgangers!

Mn rondreis in Cambodja zit er bijna op. Morgen vlieg ik naar het noorden van Laos. Ik heb net 2 vermoeiende weken van intens reizen achter de rug. Na Batdambang ging het naar Phnom Penh, waar ik een week verbleef meer uit noodzaak dan wat anders. Mijn VISA-kaart besloot het om het (voor de tweede keer) te begeven en dat op een vrijdagavond. Gevolg: heel het weekend geen geld afhalen.. en ik zat sowieso al krap in cash! Op de koop toe kreeg ik uitgerekend die dag ook een enorme last van buikkrampen en diarree - ik kon letterlijk bijna geen stap verzetten.. van een rampweekend gesproken! Ik was al min of meer uitgekeken op de stad en had de meeste bezienswaardigheden al bezocht, maar het plan om zaterdag te vertrekken viel dus helemaal in het water. Het was al dinsdag toen ik een ticket voor de bus te pakken gekregen. Mijn buik deed het ondertussen ook al beter en protesteerde gelukkig niet al te veel tijdens de lange busrit naar Kratie.

Phnom Penh is een anarchistische stad pur sang. Men had me al gewaarschuwd: "You love it or you hate it". Ik moet eerlijk toegeven dat het voor mij persoonlijk helaas eerder het tweede is. Hier geldt bovenal de wet van de sterkste. Een rechtssysteem bestaat niet. De corruptie is zover doorgedrongen - en te vinden in alle lagen van de bevolking - dat het inderdaad veel weg heeft van totale anarchie. Op straat zie je stinkend rijke zakenlui in dikke hummers, maar evengoed duizenden bedelende kinderen, verminkte straatlopers en hele families op armtierig bromfietsjes. Motodop-chauffeurs (scootertaxi's) vervullen de rol van drugsdealer en pooier. Overal wordt je door ze aangesproken (dus lastiggevallen) en bieden ze je drugs aan in alle soorten en maten, of vrouwen. Het gerucht gaat zelfs dat je voor 700 dollar iemand kunt laten vermoorden. De straatellende, de zwerfkinderen, de overwoekerende prostitutie, de allomtegenwoordige drugs en de niet-aflatende oplichterijtjes hebben zo langzamerhand het beste van me gehad. Het is allemaal zeer intens en overdonderend, en na verloop van tijd kom je er een beetje moedeloos van. Dat de mannen hier iedere dag vechten om te overleven, en regelmatig over de schreef gaan voor een dollar meer - maar toch de tijd en het geld vinden om te drinken en te gokken, maakt mijn gevoel er niet beter op. Zoals Amit Gilboa zegt in 'Off the road in Phnom Penh' over zijn tijd in hier: 'one big trip'...

De eerste dagen vielen nochtans goed mee, omdat ik de agenda goed gevuld hield, en omdat er hier toch een aantal indrukwekkende dingen te zien zijn. Tijdens de eerste dagen deed ik de moeite om de stad grotendeels te voet te verkennen. Ik bezocht Wat Phnom waar de ontstaansgeschiedenis van Phnom Penh begint.. 'Phnom' betekent heuvel in het Khmer en Wat Phnom is inderdaad gebouwd op de enige (27-meter hoge en perfect ronde) heuvel in de stad. De legende gaat dat de eerste pagode hier gebouwd werd om de vier buddhabeeldjes te huisvesten die mevrouw Penh vond op de oevers van de Mekong. Vandaar dus Phnom Penh. De beeldtenis van een (eerder robuust gebouwde) mevrouw Penh wordt hier trouwens nog elke dag vereerd met honderden wierookstokjes en bloemenkransen.. en bananen... daar schijnen de geesten in het bijzonder verlekkerd op te zijn! Of moet ik zeggen de kolonie apen die op de tempelheuvel rondzwerft!? Wat Phnom heeft overdag veel weg van een circus; met bedelaars, straatventers, vrouwen die drankjes verkopen en kinderen die mussen verkopen in een kooitje (je betaalt om het diertje te kunnen loslaten).. er lopen olifanten en apen rond, er staat een boom met honderden angstaanjagende hondsvleermuizen in en er zijn talloze kraampjes met oude vrouwen die je met behulp van de kaarten de toekomst kunnen voorspellen.

Op mijn wandeltochten passeerde ik oa de indrukwekkende facades van de Franse ambassade, de Bibliotheque Nationale, het koloniale hotel Le Royal en het treinstation. Ik verkende Psar Thmei, de centrale markt ontworpen als busstation door de Fransen in art deco stijl maar door gebrek aan rijdende bussen omgevormd tot een gigantische overdekte markt. De stad te voet afdweilen in temperaturen tot tegen de 40 graden was niet vanzelfsprekend (zeker niet als je om de 10 meter wordt aangesproken door een motodop-chauffeur.. 'Moto, sir?'), maar toch de moeite. In de achterbuurten botste ik meer dan eens op onbekende pareltjes van tempels.

Andere niet te versmaden uitstapjes gingen naar het Koninklijke Paleis (met het curieuze Ijzeren Huis van Napoleon III) en de aanpalende Zilveren Pagode waarvan de vloer belegd is met meer 5000 tegels uit massief zilver.. elk stuk een kilo! De Zilveren Pagode werd grotendeels gespaard door de Rode Khmer om aan de buitenwereld te tonen dat het regime respect had voor de rijkdommen van het land (godsdienst werd als verwerpelijk aanzien en veel monniken werden gedood). Hoewel 60% van haar schatten onder Pol Pot werd vernietigd, is wat overblijft nog altijd spectaculair en een waar testament van de pracht en praal van het ooit glorieuze Khmer rijk: er zijn massief gouden en zilveren Buddha-beelden (enkele werden op een geheime locatie begraven tijdens de oorlog), belegd met duizenden diamanten. De levensgrote staande Buddha weegt 90kg en bezit 9584 diamanten waaronder de grootse 25 karaat. Ook het Nationale Museum was de moeite waard; gevuld met de vele schatten uit Angkor Wat en ik maakte er een interessant babbel met enkele monniken die daar toevallig op bezoek waren.

De dag nadien was het tijd een confrontatie met de Rode Khmer. Eerst ging het naar de Killing Fields waar ik meer dan eens een koude rilling over mijn rug voelde lopen. De Fields zijn amper een hectare groot en bevinden zich op een oud schoolterrein. Er staat een monument; een pagode gebouwd rond een glazen toren die gevuld is met de beenderen en schedels van de slachtoffers. Iedere dag kwamen hier een aantal vrachtwagens gevuld met geblinddoekte mensen die moesten worden afgemaakt. De gruwel gaat zo ver dat de beulen geen kogels verspilden maar hun werk uitvoerden met knuppels en messen. Op het terrein zijn de kuilen die als massagraf dienden nog altijd zichtbaar, soms zelfs nog met enkele verbleekte beenderen. Hele families werden hier uitgemoord inclusief kinderen en babies (die werden gespiest). Met een weinig fantasie zie je hier de slachtoffers nog, geblinddoekt en knielend naast een van de putten, de doodskreten van hun familie aanhorend, wachtend op hun lot. Leraars, monniken, intelligentia, studenten, zakenlui, politici en hun familie werden door hun buren uitgeleverd en vonden hier een gewisse dood.. hun misdaad: denken of geloven. Op het einde begon het regime zelfs in eigen rangen te moorden. Veel mensen waren slechts half dood en werden levend begraven. De kuilen werden met pesticiden overgoten om de stank tegen te gaan om niet al te veel achterdocht te wekken bij de omwonenden. Zoals in Duitsland behouden veel mensen van die generatie het "Wir haben es nicht gewust''-principe en tot op heden is er geen enkele Rode Khmer berecht.. alle kopstukken stierven een natuurlijke dood en het voetvolk mengde zich na de oorlog gewoon terug onder de bevolking.

Na een stille taxirit en nauwelijks bekomen van de Killing Fields kwam ik bij de geheime gevangenis van Tuol Sleng. Mensen die verdacht werden van een of andere misdaad tegen het regime werden hier naartoe gebracht en gefolterd tot ze een bekentenis aflegden. De gevangenis is nu een museum en bevat duizenden foto's van de doden. Zoals de Nazis hielden de Khmer Rouge gedetailleerde verslagen bij van hun gruweldaden. De gebouwen (oude secundaire school) zijn nog in originele staat en je kunt er nog de folterlocalen bezichtigen, inclusief foltertuigen en bloedvlekken op muren en vloer. De vrouwen en kinderen werden opgesloten in aparte cellen (2 m2), mannen werden vastgeketend in slaapzalen, waar ze naakt op een harde vloer sliepen. De gevangen mochten geen enkele beweging maken zonder toestemming van de bewakers (zelfs niet omdraaien in hun slaap) op straffe van stokslagen. De hygiene was rampzalig en er was geen ziekenverzorging, resulterend in catastrofale epidemieeen onder de gevangenen. Van de 20.000 mensen die hier werden gebracht, overleefden het er 7. Het totale aantal burgerslachtoffers onder de Rode Khmer wordt geschat op meer dan een miljoen...

Na een week Phnom Penh werd het hoogtijd om de rest van het land te bezoeken. Eerst ging het naar Kratie, een slaperig dorp aan de oevers van de Mekong, waar ik de zeldzame Irrawady zoetwaterdolfijnen ging bekijken. Door overbevissing, vervuiling en dynamietering in China, zijn deze dieren met uitsterven bedreigd. Hun totale aantal wordt nu op 70 geschat. Toerisme draagt bij tot de bescherming van de dieren, hopelijk is het niet te laat.. Na Kratie ging het richting Ban Lung in de oostelijke provincie Ratanakiri. De aarde hier is prachtig rood, maar helaas wordt het regenwoud met angstaanjagend tempo gekapt. 's Morgens om 6 uur op voor een fikse wandeling in dit prachtige Cambodjaanse heuvelland naar Boeng Yaek Laom. Dat kratermeer is 700.000 jaar oud en perfect circelvormig; sommigen beweren dat het gemaakt werd door een meteorietinslag.. het meer is een van de diepste ter wereld en het water is kristalhelder met zichtbaarheid tot 5 meter diep!! Gelukkig trof ik net ook prachtig zomerweer en in de vroege morgen was ik de eerste en lang de enige om in dit water te duiken. Machtig!! Ook een zalige BBQ-avond beleefd met een Frans en een Israelisch-Duits koppel..

Ondertussen begon mijn cash serieus te minderen en tot overmaat van ramp kwam ik te weten dat het dichtsbijzijnde geldautomaat.. in Phnom Penh staat! Het plan om Laos via het landelijke zuiden binnen te trekken viel dus in het water. Ik ben ondertussen al weer een paar daagjes in Phnom Penh en ik moet toegeven dat mijn oorspronkelijke negatieve ingesteldheid tegenover deze stad al wat bijgesteld is. Ik verblijf nu in een andere wijk van de stad en het gaat er hier veel gezelliger en gemoedelijker aan toe. Hier niet de lawaaierigheid en opdringerigheid van motodops van in het backpackers kwartier... in dit deel van de stad zijn de mensen veel authentieker en rustiger, en dat scheelt een hoop! Ik sleet enkele toffe avonden tussen de foor en de casino's hier op de rivierdijk. Nu ook al wat toffe cafe's en restaurants ontdekt. In het Friends restaurant gaat een groot deel van de opbrengst naar een project voor straatkinderen en straatjongeren worden er gratis opgeleid voor de horeca! Een (h)eerlijke maaltijd dus! Morgen vlieg ik dus naar het noorden van Laos voor de laatste etappe van mijn reis..

Phnom Penh
STAY OUT OF BACKPACKERS AREA NEAR BOENG KAK!!

• Royal Guesthouse, Ph 154, de beste kamers en service in het midden van de actie voor een matige prijs! Toffe buurt..
• Friends Resto, 215 Ph 13: good food & profits go to streetchildren
• La Croisette, 241 Sisowath Quay, french patisserie
• Freebird, Ph 240: great Khmer and Western food.. AC!

Check:
Memphis bar: great live performances
Heart of Darkness: good dancing

Kratie

• Star Guesthouse, Ph Preah Shihanouk: best cheap guesthouse and good food!
• Red Sun Falling: cosy resto managed by a crazy American John! A have-to-visit!

Ban Lung

• Only one place to stay: Star Hotel, best offer in town + good resto
• Nordic House: bungalows with all commodities -for people who can afford more- stonethrow away from Boeng Yaek Laom

Het eerste wat je hier treft, zijn de verminkte oorlogsslachtoffers en straatkinderen die nu bedelend op straat leven. Het is inderdaad een land van schrijnende armoede, maar kruipt nu langzaam uit het diepe dal waar het 40 jaar geleden in verzeild is geraakt. Hier zitten nog duizenden, zoniet honderdduizenden, mijnen in de grond - God weet waar - en de eerste bekommernis van de meeste mensen is om weer een dag overleven. Het is dan niet verwonderlijk dat op straat wandelen een echt avontuur wordt: met schreeuwende moto- en tuktukchauffeurs die zich aan elke mogelijke klant vastklampen, met op elke hoek bedelaars die tamelijk assertief om medelijden dingen en met dieven op de loer naar zorgeloze toeristen die hun tas niet al te goed vasthouden. De onverharde straten vormen in het regenseizoen sowieso al een hindernissenparcours met verraderlijk diepe modderkuilen. Het land bezit heel wat natuurlijke rijkdommen: eindeloze rijstvlaktes, onmetelijke visgronden, rijke boomgaarden, edelstenen, teak en kostbaar zijde en antiek. Maar wil het land echt groeien, dan zal het komaf moeten maken met de bodemloze corruptie en het politiek gesjoemel dat verantwoordelijk is voor een catastrofale ontbossing (meer dan 70% van het regenwoud in 10 jaar tijd) en overbevissing dat nu echt een gevaar wordt voor de plaatselijke economie. Enkele belachelijk rijke mensen maakten hier hun fortuin op de kap van de natuur, en dat (voorlopig) ongestraft. De herinnering aan het verschrikkelijke verleden onder de holocaust van de Rode Khmer ligt nog te vers in het geheugen om grote politieke veranderingen te verwachten.. de mensen zijn voorlopig tevreden om voor het eerst in 40 jaar van vrede te kunnen genieten.

Na het afscheid van Mae Hong Son stond er een zware en bochtige busrit van 16 uur op het menu naar Bangkok, waar ik de ochtend nadien meteen om 6u 's morgens de bus op stapte richting Cambodia, nog eens 14 uur! De enige route over land naar Siem Reap en de tempels van Angkor Wat loopt via Poipet, een welgekend oplichtershol en gokparadijs. Maar omdat het veel logischer (en goedkoper) was om mijn bezoek aan Cambodia daar te beginnen, waagde ik het er toch op - ik kreeg waar voor mijn geld.. De busrit omvat onder andere: 2 uur wachten en aanschuiven voor een overgeprijsd visum aan de grens, twee keer veranderen van bus in Cambodia -tot zelfs de kleinsten onder de passagiers zich als sardienen in een blikje voelen- twee verplichte maar dure eetstops (natuurlijk pikken de chauffeurs een graantje commissie mee) en een muntwissel tegen onofficiele afdingprijzen (gelukkig kan ik nu al als een expert afdingen). Tegen alle verwachting kwam ik toch nog tamelijk fris aan rond 9u 's avonds en zocht me een degelijk hostel in het centrum. Na een verfrissende douche en naar de pub voor een frisse pint.. Toen mijn lippen het glas raakten, begon het terstond te regenen - en het hield niet op voor twee dagen. Dit was voor mij de eerste echt lelijke moessonconfrontatie en letterlijk een koude douche voor mijn bewegingsvrijheid door de staat van de wegen. De eerste dagen Angkor vielen dus een beetje in het water, maar ik probeerde er toch nog het beste uit te halen. Gelukkig vallen er ook nog andere dingen te zien in Siem Reap, vooral op en rond het Tonle Sap meer.

Het meer is verbonden met de Mekong rivier die tijdens het regenseizoen massaal water inpompt (het meer groeit dan aan tot 5 maal haar omvang en beslaat dan ruim een vijfde van de totale oppervlakte van Cambodia) en een ideale broedbodem creeert voor vissen die na het regenseizoen soms letterlijk uit de bomen komen vallen. Gigantische zoetwaterkatvissen en karpers (tot 200kg) schuimen de bodem af... het Tonle Sap bekken is een van de meest productieve visserijen in de wereld; met een vangst van 2 miljoen ton per jaar laat het de Amazone, de Congo en de Mississipi ver achter zich. Het vissersdorp Chong Kneas is een drijvend dorp met krokodil- en viskwekerijen waar alles op drijvende bamboevlotten is gebouwd (inclusief school, cafe, hospitaal, basketbalterrein, enz). In Kompong Phlung staan de huizen op palen.. in het droge seizoen 5m boven de grond, in het natte seizoen net boven het waterpeil. Het ondergelopen woud heeft groene kruinen maar metershoge kale en versteende stammen.

De tweede dag in Siem Reap ontmoette ik Any, een self-made zakenvrouw met een klein fortuin op haar naam. Ze verdiende vroeger de kost als chef-kok in Europa, maar is nu exporteur van zijde en antiek en vooral vastgoedmakelaar. Ons beider interesse voor lekker eten leverde me een interessant gesprek op en een uitnodiging bij haar thuis voor een etentje waar ik meteen de locale specialiteit 'amok' kon proeven en ook een gratis kamer toegewezen kreeg (kosten van eten en hotel dus uitgespaard Any reisde al de halve wereld rond naar exotische plaatsen waar ik nu alleen maar van kan dromen, en met haar spendeerde ik enkele mooie dagen in en rond de tempels van Angkor Wat. Het is voor toeristen verboden om een bromfiets te huren rond Angkor. Je bent dus verplicht (alweer een soort van oplichterij) om een dure taxi of moto te huren voor de dag want de tempelcomplexen liggen telkens op enkele kilometers afstand van elkaar en het is onmogelijk om ze te voet te verkennen; in het beste geval per fiets maar in een zinderende hitte of ziedende regen zie je ook daar vanaf. Een toegangsticket voor drie dagen Angkor kost 50 dollar maar drie dagen was voor mij niet voldoende dus ook daar weer meer kosten! Maw Angkor is dus een dure affaire geworden Bovendien gaat ruim 80% van dat geld naar een of ander duister bedrijf "Apsara" dat de tempels beheerd maar niet beschermd of restaureerd.. alweer een droevig fraudeverhaal. Maar goed, het was en blijft de moeite waard..

Angkor was ooit het centrum van een uitgestrekt Khmer-rijk dat tussen de 9e en 14e eeuw het grootste deel van Indochina domineerde. Het rijk kende pieken en dalen (Angkor werd tweemaal geplunderd) maar op het hoogtepunt van z'n macht telde het meer dan een miljoen inwoners, en dat in de tijd dat Londen nog een provinciestadje was van 50.000 zielen. De schaal is onvoorstelbaar en het kroonstuk is de tempel van Ankor Wat. De verdedigingsgracht meet 1,9 km bij 1,7km en is 190m breed (heel andere koek dus dan het beekje rond het Gravensteen. Een brede boulevard brengt je tot bij de enige toeganspoort. Het moment dat je door die poort loopt en aan het einde van de tunnel in het licht het silhouette van Angkor Wat ziet opdoemen is een echt kippevel moment (ik heb het trouwens op film voor de amateurs). In het begin krijg je een 2-dimensionale lotusvorm te zien die zich langzaam uitdiept tot een 5-puntige tempel naarmate je dichterbij wandelt.

Voor de geinteresseerden een korte geschiedenisles.. Het verhaal van Angkor begint in 802 nC als koning Jayavarman II erin slaagt om de kleinere twistende rijkjes van Cambodia te verenigen. Hij vestigde zich als God-koning van een Hindu samenleving en bleef 40 jaar aan de macht. Hij bracht de eerste grote groei van het Khmer rijk. De daaropvolgende koningen verhuisden enkele malen van hoofdstad en bouwden hier en daar de eerste grote tempels en irrigatiekanalen. In de 11e eeuw breidden Suryavarman I en zijn zoon Udayadityavarman II het rijk verder uit, maar het land zonk daarop in onrust en politieke machtstrijd. Tot Suryavarman II in 1112 afrekende met zijn rivalen en het rijk herenigde onder zijn bewind. Het rijk strekte zich op dat moment uit van Birma in het oosten tot Vietnam in het westen, Laos in het noorden en Malay in het zuiden. Hij was verantwoordelijk voor de bouw van Angkor Wat, het absolute hoogtepunt van de Khmer cultuur. Maar Angkor begon tevens de eerste tekenen van verval te tonen; door ontbossing en overpopulatie begonnen de waterreservoirs te verzanden en in 1177 rebelleerden de Cham (Vietnam) en namen de stad per boot en per verrassing. Vier jaar later slaagde een legergeneraal erin de Cham te verdrijven uit Angkor en vestigde zich als nieuwe koning Jayavarman VII. Hij startte een golf van nieuwe bouwprojecten (Angkor Thom en het Baphuon), beval de restauratie van ontelbare oudere tempels en breidde het irrigatiesysteem uit met de westelijk Baray. Hij bouwde een netwerk van verharde wegen, scholen en hospitalen veranderde de staatsgodsdienst in het Buddhisme. Hij bracht voorspoed en vrede in zijn rijk. Na zijn dood in 1219 raakte Angkor langzaam maar zeker in verval. De Thai plunderden de stad in 1351 en maakten de klus af in de 15e eeuw waarop de Khmer hoofdstad verhuisde naar Phnom Penh. De tempels bleven onder Thais bewind tot de Fransen het protectoraat van Cambodia opnamen.

Dat Angkor Wat per toeval werd ontdekt in het oerwoud is een fabel. Het is waar dat enkele andere tempels volledig overgroeid waren, maar Angkor Wat zelf bleef altijd een actief Buddhistisch klooster waardoor het gespaard bleef van de vernietigende invasie van de natuur. De locale bevolking heeft altijd geweten waar de andere tempels lagen en het was gewoon een kwestie om ze in kaart te brengen. Eerdere publicaties bleven onopgemerkt in Europa en Japan, tot de Fransman Mouhot in 1860 met zijn "Voyage a Siam et dans le Cambodge" - vol met prachtige schetsen en illustraties - een internationale hype deed onstaan die talloze wetenschappelijke expedities en de eerste toeristen naar Angkor bracht.

Na een week ruines bekijken, had ik het wel gehad dus zette ik koers naar Batdambang. Any regelde een prive-chauffeur, wat later geen overbodige luxe bleek want de weg was in barslechte staat en ik was blij dat ik de rit van 6 uur in rust en airco kon maken. Batdambang is de tweede grootste stad van Cambodia, maar er heerst een gemoedelijke sfeer en heeft een idyllische ligging aan de oevers van de Sangke rivier.

Onder de Fransen was de stad een bloeiend handelscentrum en veel van de oude koloniale architectuur is bewaard gebleven (zij het dringend toe aan renovatie). Hier heel wat 'couleur locale' te beleven.. ik proefde mijn eerste baguettes met pate en escargots, bezocht een sprookjesachtig klooster op een heuveltop (met nog enkele kanonnen uit minder goede tijden maar een prachtig zicht op de lagergelegen rijstkommen), verkende urenlang de vissersdorpjes langs de rivier per motorfiets, dronk een soort van plaatselijk gebrouwen Guinness op een fantastisch terras op het water en vergaapte me aan oude Franse boulevards en vergeelde gevels.

Volgende stop: Phnom Penh!!

Siem Reap

• Golden Village Guesthouse - de beste kamers in de stad vr 5USD mr niet in regenseizoen want even buiten de stad!!
• Popular Guesthouse - goede budgetkamers en een populair rooftoprestaurant
• Check: Temple Bar - Angkor What? Bar - Martini - The Warehouse - The Blue Pumpkin - Le Tigre du Papier

Batdambang

• Teo Hotel - good value rooms with AC and TV
• Riverside Balcony - prachtig terras op de rivier en lekkere bieren
• The Villa - good but pricy French food